Tưởng Nhớ Đào Mộng Nam
GS. Bùi Duy Tâm

(Nguyên khoa trưởng Đại Học Y Khoa Huế và Y Khoa Minh Đức.)
 

Ngày 30 tháng 8, năm 2006, Nhă Ca gửi cho tôi một điện thư báo tin:
"Đào Mộng Nam đă qua đời ngày 26 tháng 8 năm 2006 tại thành phố Tustin, nam Californiạ, hưởng thọ 66 tuổi...Rất mong anh có một bài viết về anh Đào Mộng Nam. Đó là một an ủi lớn cho vong linh người bạn đă ra đi lặng lẽ nhưng để lại cho đời nhiều công tŕnh..."
Mắt tôi mờ lệ, tưởng nhớ đến người bạn của thuở xa xưa...
Hồi đó là cuối năm 1964, mới du học ở Mỹ về, tôi t́m đến nhà Đào Mộng Nam ở trong hẻm bên hông bệnh viện B́nh Dân, đường Phan Thanh Giản Sài G̣n, để học chữ Nho. Dáng người nho nhă, trong bộ bà ba trắng, anh tiếp tôi rất kiểu cách, gọi tôi bằng VỊ: "Mời Vị ngồi chơi, mời Vị xơi nước…"
Tôi rất thích lối dạy chữ Nho của Đào Mộng Nam, từ dễ đến khó không làm nản ḷng người học. Trong 3 cuốn Chữ Nho Tự Học gồm 1,882 chữ . Chữ nào cũng được giải tự rơ ràng có nghĩa lư. Bài đọc gồm cả 2 loại: văn ngôn và bạch thoại. Học viên phải tuân theo kỷ luật là phải thuộc bài trước mới được học bài sau. Tuy nhiên nếu quên th́ tác giả đă đánh số bộ hay số chữ để học viên t́m lại bài cũ. Lối học chữ Nho của Đào Mộng Nam là luôn luôn dùng từ điển như từ điển Thiều Chửu. Có nhiều người chỉ trích cái vốn liếng chữ Nho của Đào Mộng
Nam. Vâng, Đào Mộng Nam không phải là bậc thâm Nho đọc kinh sử thi phú làu làu. Đào Mộng Nam chỉ là người biết học chữ Nho một cách dễ dàng có phương pháp và biết cách chỉ cho người khác học chữ Nho và tự đọc chữ Nho bằng từ điển.
Bộ “Chữ Nho Tự Học” của Đào Mộng Nam được phong trào thanh niên văn hóa Gió Khơi quay roneo để phổ biến vào những năm 1965 - 1969. Đến năm 1970, bộ chữ Nho tự học gồm 3 cuốn đầu mới được xuất bản gọn gàng đẹp đẽ và đă thành công rực rỡ (15,000 cuốn được tái bản trong năm đầu). Một số đại học Mỹ, Pháp, Đức, ngay cả Trung Hoa đă điều đ́nh phiên dịch làm sách giáo khoa. Tôi đưa Đào Mộng Nam vào dạy chữ Nho trong các sinh hoạt ngày chủ nhật cho đoàn Gió Khơi và trong chương tŕnh văn hóa của Gió Khơi trên đài truyền h́nh Sài G̣n, Đào Mộng Nam phụ trách phần dạy chữ Nho. Sau này tôi đưa anh ra dạy chữ Nho cho viện đại học Huế.
Tôi c̣n nhớ một hôm (khoảng năm 72 - 73) anh lái xe hơi chở đầy sách đến nhà tôi trong viện Pasteur, khoe với tôi rằng anh mới mua xe hơi, bây giờ anh có nhiều tiền lắm nhờ xuất bản sách. Trong những sách mà anh xuất bản dưới danh hiệu Việt Nam Văn Hiến, có một cuốn sách rất có giá trị là Nho Văn Toàn Thư của Nguyễn Văn Ba. Ông Nguyễn Văn Ba là một bác sĩ Tây y cùng khóa với giáo sư Phạm Biểu Tâm, sau chuyên nghiên cứu về triết Đông và hành nghề Đông y châm cứu (tôi được biết ông Nguyễn Văn Ba là do ông Nguyễn Đức Quỳnh giới thiệu). Sự hiểu biết về triết học đông phương của ông Nguyễn Văn Ba rất uyên thâm, vượt mức lư trí, lên tới Duệ Trí. Tôi thường đưa anh Nam đến học hỏi ông Ba. Anh Nam nhận ra ngay được Kỳ Nhân và hàng ngày ngồi với ông Ba để giúp ông viết xong phần Duệ Trí cho cuốn Nho Văn. Hiểu được Lăo Tử, Khổng Tử, Trang Tử, Mạnh Tử, Liệt Tử tới tŕnh độ Duệ Trí, hiếm người được như Nguyễn Văn Ba. Ghi lại và in thành sách để mọi người chung hưởng là công của Đào Mộng Nam. Ba thầy tṛ hay ba anh em chúng tôi thường bàn với nhau về cái thế chân vạc giữa ngôn ngữ và văn tự của dân tộc Việt
Nam. Thế chân vạc đó là tiếng Việt, chữ Nho và chữ ABC (thường gọi là chữ quốc ngữ.)
Sự tổng hợp kỳ diệu đó sẽ là dụng cụ tuyệt vời để người Việt sinh động với thực tại bằng tiếng Việt, kết nối với quá khứ và các nước đông phương (Trung Quốc, Nhật Bản) bằng chữ Nho và phổ biến trong quần chúng đương đại bằng chữ ABC.
Thời gian khoảng 72 -73, thủ tướng Trần Văn Hương có ư trao cho tôi phụ trách văn hóa, giáo dục và thanh niên, nên ba anh em chúng tôi rắp tâm ước vọng đem Nho Văn vào dạy các lớp bậc trung học như một môn học cơ bản bắt buộc.
Đào Mộng Nam viết: "Thực vậy nếu ném một cái nh́n bao quát toàn thế giới chúng ta sẽ không thấy một quốc gia nào lại có được cái thế chân vạc giữa ngôn ngữ và văn tự, vừa bác học vừa giản đơn tới mức tuyệt đối, thỏa măn cho cả b́nh dân lẫn trí thức như ở Việt Nam. Với chữ ABC, dù một người Việt Nam ngu tối tới đâu chỉ cần vài tháng là đă có thể đọc thông viết thạo. Thứ chữ này để dành riêng cho giới b́nh dân và các trẻ thơ cấp tiểu học. Từ cấp trung học trở lên, ta bắt đầu dạy chữ Nho bằng phương pháp khoa học v́ nếu siêng năng vài năm là học sinh có thể đọc được chữ Nho làu làu. Như vậy, sau 7 năm trung học, học sinh nào cũng đọc và hiểu được chữ Nhọ. Thiết tưởng bộ mặt văn hóa của ta chắc chắn sẽ đổi thay nhiều chứ không c̣n vong bản như hiện giờ. Chúng ta sẽ nối tiếp lại với truyền thống bốn ngàn năm lịch sử của ḿnh, cùng nền văn minh đông phương sâu thẳm, vốn được coi là gốc rễ của cả nhân loại."
Đào Mộng
Nam c̣n có nhiều tác phẩm dịch thơ:
- Dịch và giới thiệu ngàn bài thơ Đường
- Dịch và giới thiệu kho tàng thơ Nho của các nhà cách mạng kháng Pháp (Thơ Huyết Lệ)
- Dịch và giới thiệu toàn tập thơ Cao Bá Quát từ nguyên bản chữ Nho. Đào Mộng Nam viết:
"Thơ Cao Chu Thần là tác phẩm thi ca vĩ đại trong lịch sử văn chương nhân loại v́ đă được tác giả đem sinh mạng ḿnh cùng ba họ ra bảo chứng.
Về tác phẩm, mặc dầu phần lớn bị nhà Nguyễn thiêu hủy, nhưng phần nhỏ c̣n lại vẫn trên ngàn bài, nên số lượng cũng sánh ngang Lư Bạch. Nếu thơ họ Lư nồng đượm hơi men cùng rực rỡ sắc hoa th́ thơ Cao Bá Quát lại mặn mà nước mắt và tươi thắm máu đào."
- Dịch và giới thiệu trường ca Rama.
- Dịch và giới thiệu "Khúc Hát Dâng T́nh," (thánh thi của vua Salomon có ghi trong cựu ước) từ tiếng Anh và tiếng Pháp "The Song of Love". Đào Mộng
Nam viết: "Khúc Hát Dâng T́nh" (The Song of Love) khi chuyển qua lời Việt để cho tương xứng với nguyên bản vốn là một khúc ca, chúng tôi đă sử dụng thể song thất lục bát truyền thống, vừa dễ nhớ lại vừa dễ hát dễ ngâm. Ngôn ngữ VN với 5 dấu sắc, huyền, ngă, hỏi, năng, đúng là thứ ngôn ngữ âm nhạc tinh ṛng nên khi ta làm thơ theo thể điệu diễn ca, diễn ngâm truyền thống th́ kể như ta đă soạn luôn cả nhạc rồị. Thơ của ta gọi là thi ca nghĩa là thơ để "hát", chưa kể c̣n là "thơ" để "ḥ"; khi hát th́ nhẹ nhàng như gió thoảng mây bay lúc chuyển qua điệu ḥ th́ lập tức trời rung đất chuyển.
Về hội họa, Chagall, bậc thầy của thế kỷ, đại sư của họa phái ấn tượng, nhờ nhiều năm, ăn nằm với khúc hát này, nên đă sáng tác được những họa phẩm lừng danh mà chúng tôi đă trích một số làm phụ bản, in nền các trang trong sách."
Đây là một cuốn sách ấn loát tuyệt đẹp với phụ bản là các bức tranh của Chagall. Tôi được hân hạnh viết lời giới thiệu:
"Nếu ta đóng chặt cửa ḷng để sống với cái bé nhỏ của ḿnh th́ chẳng khác chi chiếc lá khô sẽ mau rụng khỏi cành. Nếu ta mở tung cánh cửa tâm hồn để đi vào cơi lớn, niết bàn hay thiên đàng, th́ Phật hay Chúa sẽ ngự trị tại ḷng ta, TRỜI ĐẤT và TA là một và cùng nhau BIẾN HÓA vô cùng tận.
“Thánh kinh đă nhiều lần so sánh mối quan hệ thiêng liêng giữa thượng đế và con người như t́nh yêu thắm thiết giữa đôi lứa. Chúa Cứu Thế khuyên các môn đồ: "Các ngươi hăy tỉnh thức chờ ta đến như nàng dâu chờ chàng rể."
Thi sĩ Đào Mộng
Nam đă cảm hứng dịch thánh thi ra thơ trữ t́nh Việt Nam:


Hồn mơ ṃng tim rung cánh mộng
Tiếng người yêu vang vọng ngoài pḥng
Mở cửa mau hỡi bạn ḷng
Hỡi bồ câu trắng anh mong gặp ḿnh.
.....
Em rót dâng t́nh anh nồng thắm
Chảy tràn tim hồn đắm cơn say
Son t́nh thắm mộng lứa đôi
Cho dầu đá nát vàng phai chẳng mờ


Với tác dụng nhiệm màu là thăng hoa t́nh yêu trần tục thành t́nh yêu thánh thiện, với thể điệu diễn ngâm truyền thống, với nghệ thuật thi ca trữ t́nh trác tuyệt, Đào Mộng Nam đă đưa kinh Chúa vào ḷng dân tộc, đưa đạo Chúa vào hồn Việt Nam..."
Vào cuối thu 1988, tôi đưa Đào Mộng Nam và Tường Vũ Anh Thi đến thăm ngôi mộ đợi chờ của tôi trên một ngọn đồi trông ra Half Moon Bay, Thái B́nh Dương. Ba người bạn tri âm ngồi lặng yên ngắm cảnh chiều tàn rất đẹp "chỉ tiếc cận hoàng hôn". Tường Vũ Anh Thi tức cảnh sinh t́nh làm bài điếu văn cho tôi. Bây giờ trong ba anh em, Đào Mộng Nam lại ra đi trước. Thôi, tôi chia sẻ vài đoạn trong bài điếu văn đợi chờ này để khóc Đào Mộng Nam:


Hai cánh tay anh chưa hề mỏi mệt
Nhưng sẽ bằng ḷng bạn với cỏ cây
Anh duỗi đôi chân vào thăm thẳm
Khắp không gian văng vẳng bóng quê nhà
Cả Thái B́nh Dương là hạt lệ
Là Minh-Đường vời vợi ḷng anh
Xác sẽ ngủ miên man như đất
Nhưng hồn c̣n chan chứa nước lên
Thoáng nghe những bước chân người
Tiếng khua b́ bơm tiếng cười như thơ
Trên ngực anh mạ xanh man mát
Ngực bây giờ yên lặng mênh mang
Anh nằm giấc thênh thang.


Nửa đêm về sáng ngày 1 tháng 9, năm 2006
Bùi Duy Tâm

[BANTIN]

HOME GIỚI THIỆU TỔNG QUÁT HỌC TR̀NH HỘI ĐỒNG GIẢNG HUẤN THƯ VIỆN SINH VIÊN VỤ BẢN TIN PHV
For any questions, send Email to:  phvpghh@aol.com
Copyright © 2003. PhatHocVienPGHH. All rights reserved.
Revised: 09/25/06