Y KHOA CẤP CỨU

CÁC BỆNH LÂY TRUYỀN BẰNG ĐƯỜNG SINH DỤC

BS Nguyễn Văn Thịnh

1/ CÁC BỆNH LÂY TRUYỀN BẰNG ĐƯỜNG SINH DỤC THÔNG THƯỜNG NHẤT

        Tỷ lệ mắc bệnh thật sự của hầu hết các bệnh lây truyền bằng đường sinh dục (sexually transmitted diseases) không được  biết rơ bởi v́ không phải tất cả các trường hợp đều được báo cáo. Nh́n toàn bộ, người ta ước tính rằng các bệnh lây truyền bằng đường sinh dục ảnh hưởng lên khoảng 12 triệu người ở Hoa Kỳ mỗi năm. Chlamydia được ước tính gây nhiễm trùng 4 triệu người mỗi năm và là một vấn đề y tế quan trọng đối với các phụ nữ trẻ bởi v́ các di chứng vô sinh và có thai ngoài tử cung.Vào năm 1996,  có 498.884 trường hợp đă được báo cáo. Tỷ lệ mắc bệnh lậu (gonorrhea) đạt cao điểm 1 triệu trường hợp mỗi năm trong những năm cuối 1970 nhưng giảm  dần dần trong những năm 1980 và 1970. Theo ước tính có 600.000 trường hợp mới được báo cáo mỗi năm. Nhịp độ nhiễm trùng lậu cao nhất trong các thiếu nữ. Khoảng 5,5 triệu các trường hợp HPV ( human papillomavirus ) sinh dục được t́m thấy mỗi năm . Hơn 30 loại HPV có thể gây nên nhiễm trùng đường sinh dục. Các mụn cóc sinh dục (genital warts) thường gây nên bởi HPV loại 6 hoặc 11.Vài loại HPV liên kết với loạn sản (dysplasia) cổ tử cung. Mỗi năm có 500.000 trường hợp herpes sinh dục mới được chẩn đoán. Giang mai (syphilis) đang trên đường suy giảm sau một trận dịch từ năm 1986 đến 1990. Năm 1996 có 52.976 trường hợp giang mai được báo cáo. Giang mai xảy ra nhiều hơn nơi người da trắng không phải hispanic so với những nhóm chủng tộc khác. Bệnh giang mai cũng là bệnh dịch địa phương ở miền Nam Hoa Kỳ. Các trường hợp HIV ( bệnh lây tuyền bằng đường sinh dục làm chết người ) vẫn tiếp tục được tích luỹ.Vào năm 1996, có 66.885 trường hợp HIV mới đă được báo cáo.

2/ LÀM SAO ĐÁNH GIÁ KHÍ HƯ ÂM ĐẠO BẤT B̀NH THƯỜNG ?

         Điều phải làm đầu tiên là làm bệnh sử sinh dục (sexual history) hoàn chỉnh.

                - bao nhiêu người bạn đường phối ngẫu mà cô ta đă có trong vài tháng qua  (đàn ông hoặc phụ nữ)

                - cô ta có sử dụng vật cản bảo vệ (protective barriers) như bao cao su (condoms) và dental dams cho mỗi lần giao hợp ?

                - hỏi về những bệnh lây truyền bằng đường sinh dục trước đây

   .            - xác định kỳ kinh cuối cùng ( last menstrual period ) là khi nào bởi v́ thai nghén có thể ảnh hưởng lên bất cứ quyết định nào về điều trị kháng khuẩn   ( mặc dầu cần cẩn trọng đừng tin bất cứ ai và làm thử nghiệm thai nghén ).

         Dạng vẻ của khí hư lúc thăm khám âm đạo là quan trọng. Luôn luôn lấy một mẫu nghiệm để làm bệnh phẩm ướt hoặc bệnh phẩm với potassium hydroxide . Bệnh nấm candida âm hộ âm đạo ( vulvovaginal candidiasis)  ( không phải là bệnh lây truyền bằng đường sinh dục) tạo nên một khí hư trắng, như sữa đông (curdlike) dính vào thành âm đạo. Các hyphae hiện diện trên các bệnh phẩm potassium hydroxide. Việc sử dụng kháng sinh gần đây là một yếu tố nguy cơ cho bệnh nấm candida, cũng như đái đường và HIV. Điều trị bằng fluconazole (Diflucan) với liều duy nhất và bằng đường miệng hoặc bằng bất cứ thuốc nào thuộc loại imidazoles ( miconazole, clotrimazole, terconazole, butoconazole ) dùng tại chỗ. Các bệnh nhân thường tự điều trị lấy không cần toa, với thuốc chống nấm trước khi đến khám pḥng cấp cứu, không biết rằng nguyên nhân của khí hư là một nhiễm trùng khác với nhiễm nấm.Viêm âm đạo do vi khuẩn (bacterial vaginosis) không phải là một bệnh lây bằng đường sinh dục nhưng là một biến đổi của hệ sinh thái vi khuẩn (microbial ecosystem) với sự tăng trưởng nhanh chóng của Gardnerella vaginalis và các loài khác. Chẩn đoán được thực hiện bằng cách t́m các tế bào mối (clue cells) trên bệnh phẩm ướt, và điều trị với metronidazole (Flagyl).

          Viêm âm đạo do Trichomonas, nguyên nhân thông thường đứng hàng thứ ba, là một bệnh lây truyền bằng đường sinh dục thật sự. Bệnh gây ra một khí hư màu lục, sủi bọt (frothy) và cổ tử cung có thể đỏ (erythematous) và bở (friable)   ( strawberry cervix). Chẩn đoán căn cứ vào việc t́m thấy những trichomonads di động trên bệnh phẩm ướt hay trong nước tiểu. Điều trị với metronidazole. Một khí hư với số lượng bạch cầu đáng kể không bao gồm nấm, các tế bào mối (clue cells) hay Trichomonads có thể là do viêm cổ tử cung nhầy mủ (mucopurulent cervicitis).


3/ BỆNH TRICHOMONAS ĐƯỢC ĐIỀU TRỊ NHƯ THẾ NÀO ?

        Thuốc  điều trị chuẩn của bệnh trichomonas là metronidazole (Flagyl), 2g bằng đường miệng với liều duy nhất. Có thể cho metronidazole 500mg, 2 lần mỗi ngày trong 7 ngày. Những cách điều trị này thường đưa đến tỷ lệ chữa lành vượt quá 90%. Cần ghi nhận là metronidazole dưới dạng gel dùng bằng đường âm đạo ít hiệu quả hơn nhiều ( <50% ) trong điều trị bệnh do trichomonas, có lẽ là do thuốc dùng tại chỗ không có thể đạt được những nồng độ đủ cao trong niệu đạo và mô quanh âm đạo.


4/ NHỮNG ĐIỀU THẬN TRONG CẦN ĐƯỢC THÔNG BÁO CHO CÁC PHỤ NỮ ĐƯỢC ĐIỀU TRỊ VỚI METRONIDAZOLE ?

         Các bệnh nhân được cho toa điều trị với metronidazole nên được khuyên tránh uống rượu trong thời kỳ điều trị và trong ít nhất 24 giờ sau khi điều trị hoàn tất. Metronidazole ( đặc biệt là khi được cho bằng đường tổng quát ) có thể gây nên một phản ứng như disulfiram ( bừng đỏ mặt ) khi được sử dụng đồng thời với rượu.


5/ MỘT KHI ĐĂ CHẨN ĐOÁN BỆNH DO TRICHOMONAS, CÓ CẦN THIẾT ĐIỀU TRỊ NGƯỜI BẠN T̀NH PHỐI NGẪU NAM KHÔNG ?

         Các người bạn t́nh phối ngẫu nam của bệnh nhân bị bệnh do trichomonas vaginalis phải luôn luôn được điều trị dầu họ có triệu chứng hay không. Bệnh do trichomonas có thể được nhận diện ở trên 40% các bạn t́nh phối ngẫu nam của những phụ nữ bị nhiễm trùng, đặc biệt nếu dịch tiết của tuyến tiền liệt được xét nghiệm. Các bạn t́nh phối ngẫu nam thường không cảm thấy triệu chứng, nhưng điều này không v́ thế mà ngăn cản việc điều trị. Các bệnh nhân (nam lẫn nữ) nên được khuyên tránh giao hợp cho đến khi đă hoàn tất thành công một đợt điều trị .


6/ NÓI VỀ TỶ LỆ BỆNH LƯU HÀNH VÀ VÀ Ư NGHĨA LÂM SÀNG CỦA VIÊM NIỆU ĐẠO DO TRICHOMONAS.

          Bệnh Trichomonas ( trichomoniasis) có thể được t́m thấy nơi 5-60% bệnh nhân nam đến khám các pḥng khám bệnh lây truyền bằng đường sinh dục. Hầu hết đều có triệu chứng với khó tiểu và tiết dịch niệu đạo (50-65%). Nhiễm trùng có thể tồn tại trong nhiều tháng nếu không được điều trị. Đôi khi có biến chứng viêm tiền liệt tuyến (prostatitis).Trichomonas hiếm khi gây nhiễm những cơ quan niệu sinh dục khác. Mối quan tâm chính yếu là nguy cơ truyền bệnh cho người bạn t́nh phối ngẫu của ḿnh.


7/ ĐIỀU TRỊ HIỆN NAY ĐỐI VỚI VIÊM NIỆU ĐẠO DO TRICHOMONAS ?

          Metronidazole (Flagyl) , liều duy nhất 2g, bằng đường miệng (được dung nạp tốt hơn nếu liều lượng được cho trong nhiều giờ)

                  hoặc

          Metronidazole, 375-500mg, 2 lần mỗi ngày trong 7 ngày bằng đường miệng.


8/ VIÊM ÂM ĐẠO DO VI KHUẨN (BACTERIAL VAGINOSIS) CÓ PHẢI LÀ MỘT BỆNH  LÂY TRUYỀN BẰNG ĐƯỜNG SINH DỤC KHÔNG ?

          Nguyên nhân của viêm âm đạo do vi khuẩn (bacterial vaginosis) không hoàn toàn được biết rơ .Tính chất có thể lây truyền của khuẩn chí (flora) đă được chứng minh bởi Gardener và Dukes vào năm 1955, nhưng rơ ràng là việc hiện diện của khuẩn chí không thôi không đủ để gây triệu chứng, bởi v́ vi khuẩn gây bệnh ( một bộ phận của khuẩn chí âm đạo b́nh thường), thường chỉ hiện diện với số lượng thấp. Các phụ nữ không bao giờ có quan hệ sinh dục hiếm khi bị bệnh viêm âm đạo do vi khuẩn (bacterial vaginosis), và có một mối liên hệ giữa bệnh viêm âm đạo do vi khuẩn và một tiền sử có nhiều người bạn t́nh phối ngẫu.Tuồng như cũng có một liên hệ vững chắc giữa các báo cáo về một người bạn t́nh phối ngẫu mới và sự phát triển bệnh viêm âm đạo do vi khuẩn.Tuy nhiên đây chỉ là những mối liên hệ. Hầu hết cac nhà thẩm quyền tin rằng căn bệnh được phát sinh bởi nhiều yếu tố chứ không phải chỉ đặc biệt là do lây truyền bằng đường sinh dục.


9/ MỘT KHI VIÊM ÂM ĐẠO DO VI KHUẨN (BACTERIAL VAGINOSIS) ĐĂ ĐƯỢC CHẨN ĐOÁN, CÓ CẦN ĐIỀU TRỊ NGƯỜI BẠN T̀NH PHỐI NGẪU KHÔNG ?

         Đôi khi có thể thử điếu trị người bạn phối ngẫu trong những trường hợp viêm âm đạo do vi khuẩn ( bacterial vaginosis ) dai dẳng khó chữa.Tuy nhiên chiến lược này đă không chứng tỏ là cải thiện tỷ lệ chữa lành bệnh hoặc làm giảm tỷ lệ bệnh tái hồi. Điều trị thường quy các bạn t́nh phối ngẫu do đó không được khuyên thực hiện.

10/ MỘT THANH NIÊN TRONG THỜI KỲ HOẠT ĐỘNG SINH DỤC VÀ BỊ KHÓ TIỂU.TRIỆU CHỨNG NÀY CÓ THỂ LÀ DO NHIỄM TRÙNG ĐƯỜNG TIỂU ?

        Khó tiểu nơi thanh niên hầu như luôn luôn là do viêm niệu đạo (urethritis) gây nên bởi một bệnh lây truyền bằng đường sinh dục (STD). Các tác nhân gây bệnh gồm có bệnh lậu (gonorrhea), Chlamydia, Ureaplasma, Trichomonas và herpes simplex . Tiết dịch mủ niệu đạo rất có thể là do bệnh lậu, trong khi đó tiết dịch dạng nhầy (mucoid) rất có thể là do nhiễm trùng bởi Chlamydia. Bệnh nhân nên được xét nghiệm để t́m hai tác nhân gây bệnh này. Chlamydia cũng có thể gây nhiễm trùng niệu đạo nơi phụ nữ và khó tiểu có thể là triệu chứng duy nhất. Hăy nghĩ đến chẩn đoán này nơi các phụ nữ bị khó tiểu và lúc xét nghiệm phân tích nước tiểu không t́m thấy vi khuẩn và hăy thăm khám âm đạo.

11/ TRIỆU CHỨNG VÀ DẤU CHỨNG VIÊM NIỆU ĐẠO Ở ĐÀN ÔNG ?

          Bệnh nhân có thể có tiết dịch niệu đạo (urethral discharge). Chất tiết có thể ít hoặc khá nhiều làm bẩn quần lót. Chất tiết có thể trong, nhầy mủ (mucopurulent) hoặc toàn mủ ; màu trắng, vàng lục hoặc nâu. Bệnh nhân có thể có triệu chứng khó tiểu (dysuria) nơi lỗ tiểu (meatus) hoặc bất cứ nơi nào dọc theo đường niệu đạo và/hoặc đau, ngứa, tiểu nhiều lần, són tiểu hoặc một cảm giác nặng nơi bộ phận sinh dục. Đau có thể vẫn c̣n giữa hai lần đi tiểu.


12/ TRIỆU CHỨNG CỔ ĐIỂN NHẤT CỦA NHIỄM TRÙNG BỞI LẬU CẦU NƠI ĐÀN ÔNG?

          - viêm niệu đạo cấp tính (urétrite aigue) rất đau đớn (« nước đái nóng »), « cảm giác đái những lưỡi dao cạo »

          - tiết dịch mủ niệu đạo

13/ TÁC NHÂN GÂY BỆNH NÀO LÀ NGUYÊN NHÂN CỦA HẦU HẾT CÁC VIÊM NIỆU ĐẠO Ở NAM VÀ NỮ ?

         - Chlamydia trachomatis

14/ CÁC BỆNH LƯ KHÁC NHAU GÂY NÊN BỞI CÁC LOẠI CHLAMYDIA KHÁC NHAU ?

         - Chlamydia trachomatis là nguyên  nhân của  :

         - hầu hết các viêm niệu đạo ở  đàn ông và các viêm cổ tử cung của  phụ nữ, các viêm kết mạc có thể vùi (conjonctivites à inclusions) (sérotypes D và K)         
         - bệnh viêm hạch bạch huyết hoa liễu (lymphogranulomatose vénérienne)  (sérotypes L1 và L3

         - bệnh mắt hột (trachome)  (sérotypes A và C)                                                               
         - Chlamydia pneumoniae là nguyên nhân của viêm phổi không điển h́nh
(pneumopathies atypiques).

         - Chlamydia psittaci là nguyên nhân của bệnh vẹt (psittacosis)

15/ NHỮNG TRIỆU CHỨNG THƯỜNG THẤY NHẤT CỦA NHIỄM TRÙNG BỞI CHLAMYDIA TRACHOMATIS NƠI PHỤ NỮ ?  

         - nhiễm trùng thường không có triệu chứng.

         - đôi khi có thể nhận thấy :

         - khí hư không nhiều, ít hôi thối, nhầy mủ (mucopurulent) hoặc lẫn máu.

        - triệu chứng viêm bàng quang (tiểu khó, tiểu nhiều) có nước tiểu trong với tiểu bạch cầu (leucocyturie).

         - cổ tử cung thường xuất huyết.


 16/ NHỮNG BIẾN CHỨNG THƯỜNG THẤY NHẤT CỦA NHIỄM TRÙNG BỞI CHLAMYDIA TRACHOMATIS NƠI PHỤ NỮ ?

         - viêm noăn quản (salpingite) với các nguy cơ thứ phát :

         - vô sinh do noăn quản (stérilité tubaire)

         - có thai ngoài tử cung

          - bệnh viêm vùng chậu măn tính

         - hội chứng Fitz-Hugh-Curtis hoặc viêm quanh gan ( péri-hépatite )

         - lây truyền Chlamydia trachomatis cho trẻ sơ sinh lúc sinh

         - viêm kết mạc có thể vùi (conjonctive à inclusions ( thường là tự nhiễm )

         - hội chứng Fiessinger-Leroy-Reiter
 

17/ NHỮNG TRIỆU CHỨNG THƯỜNG THẤY NHẤT CỦA NHIỄM TRÙNG BỞI CHLAMYDIA TRACHOMATIS NƠI ĐÀN ÔNG ?

         - bệnh cảnh lâm sàng cổ điển là tiết dịch niệu đạo trong suốt, không nhiều, rơ ràng nhất vào buổi sáng, ít đau đớn, kết hợp với những cảm giác chủ quan khó chịu ở niệu đạo.


18/ NHỮNG BIẾN CHỨNG THƯỜNG THẤY NHẤT CỦA NHIỄM TRÙNG BỞI CHLAMYDIA TRACHOMATIS NƠI ĐÀN ÔNG ?

        - viêm tuyến tiền liệt ( prostatite)

        - viêm mào tinh hoàn (épididymite)

        - hẹp niệu  đạo ( sténoses urétrales)  (hiếm)

        - viêm hậu môn trực tràng (ano-rectites)  : thường thấy ở những người đồng tính luyến ái (nam hơn nữ).

        - viêm kết mạc có thể vùi (conjonctivite à inclusions)  (thường là tự nhiễm)

        - hội chứng Fiessinger-Leroy-Reiter
 

19/ 3 HỌ KHÁNG SINH ĐƯỢC CHỈ ĐỊNH NHIỀU NHẤT ĐỂ ĐIỀU TRỊ CÁC NHIỄM TRÙNG DO CHLAMYDIA TRACHOMATIS ?

       - các cyclines là các thuốc điều trị chuẩn.

       -  các fluoroquinolones cũng có hiệu quả.

       -  các macrolides có hai lợi ích :

       - có thể sử dụng ở đàn bà có thai ( trái với cyclines và fluoroquinones).

       - azythromycine (Zitromax) có thể được dùng với liều duy nhất (1g bằng đường miệng).


20/ CÓ  THỂ ĐIỀU TRỊ VỚI LIỀU DUY NHẤT CHO NHIỄM TRÙNG BỞI CHLAMYDIA KHÔNG CÓ BIẾN CHỨNG KHÔNG                      
        Có, azithromycin (Zitromax) với liều duy nhất 1g  là một thuốc điều trị hiệu quả đối với nhiễm trùng đường niệu sinh dục dưới bởi Chlamydia, bao gồm viêm niệu đạo (urethritis) và viêm cổ tử cung (cervicitis). Điều trị liều duy nhất không thích hợp đối với nhiễm trùng đường niệu sinh dục trên , như viêm mào tinh hoàn (epididymitis) và bệnh viêm vùng chậu ( pelvic inflammatory disease )  (PID). Phép điều trị đơn giản hóa này hắn là điều trị hiệu quả cho những bệnh nhân không tuân thủ trong điều trị.


21/ ĐỂ ĐIỀU TRỊ VIÊM NIỆU ĐẠO DO CHLAMYDIA , NHỮNG KHÁNG SINH NÀO HIỆN NAY ĐƯỢC KHUYÊN SỬ DỤNG ?

          Doxycycline (Vibratab), 100mg, 2 lần mỗi ngày, trong 7 ngày, bằng đường miệng.

                hoặc

          Azithromycin (Zitromax), liều duy nhất 1g, bằng đường miệng

Những thuốc thay thế :
         Ofloxacin (Tarivid), 300mg, 2 lần mỗi ngày, trong 7 ngày, bằng đường miệng.
                hoặc
         Levofloxacin ( Tavanic), 500mg mỗi ngày, trong 7 ngày
                hoặc
         Erythromycin (Erythroforte), 500mg, 4 lần mỗi ngày, trong 7 ngày, bằng đường miệng.
                hoặc
        Erythromycin ethylsuccinate, 800mg, 4 lần mỗi ngày, trong 7 ngày, bằng đường miệng.
Trong thời kỳ thai nghén :
         Erythromycin (Erythroforte), 500mg, 4 lần mỗi ngày, trong 7 ngày, bằng đường miệng.
                hoặc
        Amoxicillin (Clamoxyl), 500mg, 3 lần mỗi ngày, trong 7 ngày, bằng đường
miệng.
             hoặc
        Azithromycin (Zitromax), liều duy nhất 1g, bằng đường miệng
       
          

22/ ĐỂ ĐIỀU TRỊ BỆNH LẬU, CÓ THUỐC UỐNG THAY CHO THUỐC TIÊM CHÍCH KHÔNG ?

         Các nhiễm trùng lậu cầu niệu đạo, nội cổ tử cung hay trực tràng có thể được điều trị đầy đủ bằng ceftriaxone ( Rocéphine ) ( 125mg ) tiêm mông với liều duy nhất  hoặc một kháng sinh tương đương thuộc cephalosporin thuộc thế hệ thứ ba.Thuốc thay thế dùng bằng đường miệng  gồm có cefixime ( 400mg ), ciprofloxacin ( Ciproxine ) ( 500mg ), ofloxacin ( Tarivid ) ( 400mg ), và levofloxacin ( Tavanic ) ( 500mg ). Các trường hợp Neisseria gonorrhoeae đă được báo cáo từ nhiều nước trên thế giới và đang trở nên lan rộng trên mọi miền của châu Á. Hiện nay, quinolone có thể được sử dụng một cách đáng tin cậy để điều trị các nhiễm trùng này, nhưng N.gonorrhoeae đề kháng quinolone có thể gia tăng trong tương lai. Do nhiễm đồng thời bởi chlamydia, các bệnh nhân này nên được điều trị thêm với thuốc chống lại Chlamydia ( doxycline hay azythromycin ).


23/ HAI HỌ KHÁNG SINH CÓ THỂ ĐƯỢC SỬ DỤNG VỚI LIỀU DUY NHẤT ĐỂ ĐIỀU TRỊ VIÊM NIỆU ĐẠO DO LẬU CẦU ?

          - fluoroquinolone

          - céphalosporine thế hệ thứ 3 có thể chích được ( ceftriaxone ).


 
BS Nguyễn Văn Thịnh

 

              [BANTIN]

HOME GIỚI THIỆU TỔNG QUÁT HỌC TR̀NH HỘI ĐỒNG GIẢNG HUẤN THƯ VIỆN SINH VIÊN VỤ BẢN TIN PHV
For any questions, send Email to:  phvpghh@aol.com
Copyright © 2003. PhatHocVienPGHH. All rights reserved.
Revised: 12/27/07