TÍNH KHẾ LƯ VÀ KHẾ CƠ 
TRONG KINH KIM CANG

Tuệ Sỹ

Kinh Kim  cang  là  kinh  rất phổ biến, ai cũng biết đến. Khóa  này  khi  giảng  kinh Kim cang  tôi  cũng  không  thêm  ǵ nhiều. Vậy  hôm  nay  học  kinh Kim cang chỉ có nghĩa là chúng ta cùng đọc lại, đọc chung, để t́m thấy ư nghĩa của kinh trong những  quan  hệ  thường  nhật; vận  dụng  kinh  như  thế  nào trong  cuộc  sống,  để  vượt  qua những  khó  khăn,  những  gút mắc,  những  tai  họa  mà  nhiều khi tưởng khó có thể vượt qua được.

Nói  cụ  thể,  phải  do  một hoàn cảnh nào đó tác động th́ người ta mới hiểu được giá trị của  Kinh.  Những  ai  đă  từng trải  nghiệm,  sống  ở  tận  đáy của xă hội, bị ném xuống tầng lớp được xem là cặn bă của xă hội, khi cần phải khẳng định ư nghĩa và giá trị sinh tồn, khi ấy may  ra  mới  có  thể  hiểu  được một  cái  ǵ  đó  u  áo  trong  kinh Kim cang.

Kinh  nói,  “ Nhất  thiết  hữu vi pháp, như mộng huyễn, bào ảnh.” Làm thế nào để nh́n tất cả đời sống này như một giấc chiêm bao, để thấy đau khổ hay hạnh phúc cũng chỉ như là giấc chiêm  bao.  Có  lẽ  quá  nhiều người  hiểu  rơ  điều  đó  và  nói quá  nhiều  về điều đó. Nhưng tỉnh giấc chiêm bao để thấy cái ǵ hư, cái ǵ thực, th́ chắc là quá ít.

Tụng đọc Kim cang để hiểu những phạm trù triết học trong đó, để lư luận và phân tích cái ǵ là sắc, cái ǵ là không và thế nào là sắc tức thị không, điều đó chưa phải là quá khó. Nhưng, ngay  trong  sinh  hoạt  thực  tế, bằng  ư  nghĩa  Kim  cang  mà nâng  cao  phẩm  giá  của  ḿnh, giá trị đời sống của ḿnh, điều này chắc không phải là dễ.

Kim  cang  là  kinh  phổ  biến nhất  của  Đại  thừa.  Xu  hướng giảng kinh  Kim cang  tại  Việt Nam  trước  nay  phần  lớn  dựa trên truyền thống Hán qua bản dịch của ngài Cưu-ma-la-thập. Trong Hán tạng có 6 bản dịch, mà  bản  dịch  của  ngài  Huyền Trang  và  La-thập  là  đại  diện hai   phong  cách  tư duy đối nghịch nhau. Tuy bản dịch của Huyền  Trang  được  đánh  giá là trung thành với nguyên bản Phạn hơn,  trong  khi  bản  La- thập  cải  biến  tương  đối  nhiều về mặt ngữ vựng và cú pháp, từ đó có thể khiến thay đổi luôn cả ư nghĩa nguyên thủy của kinh. Nhưng chính bản dịch của La- thập đă chuyển dịch Kim cang từ những tư biện h́nh nhi thượng, cùng chung huyết thống với Áo Nghĩa thư – Upanishad - thành những  giá  trị  nhân  sinh  để  có thể  dễ  dàng  tiếp  cận  bởi  xu hướng thiên trọng xă hội chính trị của Trung Quốc. Kim cang qua Hán dịch của La-thập – tất nhiên có sự đối chiếu với bản dịch của Huyền Trang – là một sự  tổng  hợp  tuyệt  vời  của  hai xu hướng tư duy dị biệt Ấn Độ và Trung Hoa.

Chính  sự  chuyển  dịch  văn học của kinh Kim cang từ La-thập  khiến  tạo  thành  một  hệ thống   thiền   ở   Trung   Quốc. Mặc dù trước đó người ta nói Bồ đề đạt ma đă  truyền Thiền tông qua kinh Lăng-già. Thiền Tông  chính  thức  bắt  đầu  từ Huệ  Năng,  chớ  không  phải  từ Bồ-đề-đạt-ma. Huệ Năng, một dân quê không hề biết đọc, biết viết, cho nên sự tỏ ngộ từ Kinh Kim-cang  là  sự  xác  lập Thiền tông trên cơ sở “Bất lập văn tự, giáo ngoại biệt truyền”.

Văn minh Ấn Độ mang đậm tín ngưỡng tôn giáo và triết học siêu h́nh. Cái tồn tại có thật là thế giới siêu việt bên kia, siêu việt  ngoài  các  giác  quan,  tai nghe,  mắt  thấy,  ngoài  cả  suy niệm bất khả tư ngh́, tư tưởng không thể vươn đến, ngôn ngữ không thể diễn tả. Đó là cái thế giới chân thật. Điều này chung cho cả Phật giáo và cả Ấn Độ giáo.

Nhưng  Trung  Quốc  là  nền văn  minh  tư  tưởng  hiện  thực, chỉ lập cước trên đời này và thế giới  này.  Từ  Lăo  Tử  cho  đến Khổng Tử, Mạnh Tử, Bách gia chư tử, triết học được xây dựng trên quan điểm chính trị và xă hội. Cái gọi là “đạo khả đạo phi thường đạo” của Lăo Tử tuy có xu  hướng  giải  thích  trên  quan điểm siêu h́nh, nhưng về thực chất,  Đạo  đức  kinh  là  một  hệ thống tư tưởng mang nặng màu sắc chính trị xă hội.

Thực  ra  ư  nghĩa  siêu  h́nh của  nó  chẳng  qua  là  do  ảnh hưởng  của  Phật  giáo,  từ  đời Tống,  hoặc  từ  đời  Đường  trở đi, c̣n bản thân của nó từ nhà chú giải đầu tiên, mặc dù có vẻ siêu  h́nh  nhưng  thực  chất  là triết lư tự nhiên, là thế giới vũ trụ vật chất. Thế giới của Đạo là thế giới cụ thể, thế giới thiên nhiên. Cái Đạo đó không thể là bản thể siêu h́nh nhưng về sau được  diễn  giảng  bằng  bản  thể siêu h́nh do tác động của Phật giáo.

Trong thiền học có một câu chuyện  về  kinh  Kim  cang,  về một bà già bán nước dưới chân chùa. Bà ấy tŕnh độ học không có  bao  nhiêu.  Bấy  giờ  Đức Sơn  là  người  đă  từng  giảng kinh  Kim  cang  rất  nhiều  lần, muốn t́m đến các thiền sư để luận  đạo.  Trên  đường  đi,  ông ghé vào quán nước. Bà già bán nước thấy ông có mang một đăy kinh,  hỏi  “Thầy  mang  kinh  ǵ thế? Ông nói “Kinh Kim cang! Tôi  tŕ  kinh  Kim  cang,  giảng kinh Kim cang mấy chục năm nay  rồi.”  Bà  hỏi:  “Thầy  cần ǵ?” Ông nói: “Tôi muốn điểm tâm.”  Bà  lăo  nói:  “Kinh  Kim cang Phật có nói, quá khứ tâm bất  khả  đắc,  hiện  tại  tâm  bất khả đắc, vị lai tâm bất khả đắc. Thầy muốn điểm cái tâm nào?” Tức là tâm quá khứ, chúng ta không  bắt  được  nó. Tâm  hiện tại,  ta  không  bắt  được  và  tâm vị lai ta cũng không bắt được. Ba cái tâm này vốn không thể nắm bắt, vậy điểm cái tâm nào?

Ông thầy bí lối, không biết trả lời ra sao.

Chuyện thiền này là hư cấu văn  chương  hay  chuyện  thật, không  quan  trọng.  Điểm  nên nói, đó là người ta muốn chứng tỏ rằng ngay cả người bán nước thất học ở bên Trung Quốc cũng có  nghe  biết  về  kinh.  Không những thế, c̣n có thể hiểu sâu sắc  về  ư  nghĩa  của  kinh.  Như ngài Huệ Năng không cần chữ nghĩa, mà chỉ cần kinh nghiệm đời  sống  th́  có  thể  hiểu  được kinh Kim cang.

Câu chuyện trên cho thấy ảnh hưởng của kinh Kim cang trong đời sống thường nhật trong xă hội  xưa  của  Trung  Quốc.  Từ đó, ta có thể  hiểu được sự thâu hóa  và  dung  hợp  của  hai  nền văn hóa, Phật giáo Trung Quốc và Phật giáo Ấn Độ, khác nhau như thế nào, hiểu được cái tổng hợp như thế nào.

Tôi  muốn  nói  thêm  điểm này. Một bản kinh Kim cang từ Ấn Độ, trong đó tư tưởng vượt lên khái niệm dung tục về một Thượng  đế  hữu  ngă.  Và  một bản kinh Kim cang với triết lư mà từ bà già bán nước cho đến vơ  sĩ  hay  những  người  chăn trâu, chăn ḅ, những   người hàng ngày đốn củi  như  Huệ Năng vẫn có thể hiểu được. Hai cái mức, một người đi t́m cái chân  lư  tối  thượng,  cái  tự  ngă cao  siêu  tuyệt  đối  của  ḿnh; với  một  người  đi  t́m  cái  lẽ sống  hàng  ngày  như  đói  ăn, khát  uống,  đấu  tranh  vật  lộn với đời. Cả hai phương diện đó khác  nhau,  kinh  Kim  cang  có hai dạng khác nhau. Trong hai cái này, chúng ta nói đến khế lư và khế cơ.

Khế lư là chân lư không thể thay đổi, một chân lư phổ biến; dù  ở  bên  Tây  hay  Tàu,  Phi châu  hay  Ấn  Độ,  vẫn  có  một lư chung: chân lư hiện thực đau khổ. Từ những nỗi khổ của mọi loài, ta nh́n cuộc đời, từ những đấu tranh để sinh tồn, trong ư nghĩa nào? Khi đấu tranh chống lại thiên nhiên, mưa, lạnh, đói khát... khi chống lại như vậy để đạt  được  mạng  sống  th́  trong cái chống phải có một chân lư. Con kiến mà không đạt đến một sự thật th́ không bao giờ nó t́m ra được thức ăn. Trong thức ăn, có  sự  thật  để  nuôi  dưỡng  nó. Tự bản năng, con kiến vẫn phải hấp thụ ngoại giới để mà sống. Vậy, nếu nó t́m đúng thức ăn th́ sống; nếu nhầm lẫn, th́ nó chết. Cái chân lư, hay sự thật, làm cho nó sống.

Con kiến, và tất cả mọi cái tồn  tại  được,  đều  nương  vào sự  thật.  Nhưng  khám  phá  ra sự  thật  này,  sự  thật  tối  hậu, duy  chỉ  có  đức  Phật.  Khi  nào chúng ta nh́n thấy được sự thật và sống hoàn toàn với sự thật, bấy giờ mới giải thoát mọi thứ khổ  lụy  nhân  sinh. Không  có sự  sống  nào  mà  không  được duy  tŕ  bằng  sự  thật,  những bên  ngoài  bị  bao  bọc  bởi  tấm màn hư ảo bất thực. Chân lư và giá trị của sự sống không do ai phán truyền, đây là điều chúng ta cần chiêm nghiệm bằng kinh nghiệm của ḿnh để hiểu kinh Kim cang.

Kinh Kim cang nói đủ ra là một  hệ  Ma-ha  Bát-nhă  ba-la- mật-đa. Bát nhă là ǵ? Đó là trí tuệ. Trí tuệ là ǵ? Là nhận thức sự  thật,  nh́n  thấy  chân  lư.  Sự hiểu biết nào nhận rơ được sự thật, chân lư và chân lư đó đem lại an lạc, hạnh phúc vĩnh viễn, lâu dài mà ta gọi là bất tử, vĩnh hằng, nếu có, th́ sự thật đó, cái thấy đó, cái nhận thức đó, được gọi  là  trí  bát  nhă,  được  gọi  là sự thật.

Kinh Kim  cang  đưa  chúng ta  đi  để  thấy  sự  thật  đó.  Mọi sự thật đều tạo ra an lạc nhưng sự  thật  bị  bao  phủ  trong  hàng trăm, hàng triệu lẽ thật của nó, mỗi  lẽ  thật  bị  bao  gồm  vô  số ảo ảnh bên ngoài. Nh́n thấy sự thật  tùy  theo  căn  cơ,  tùy  theo góc  nh́n.  Đứng  ở  đâu,  từ  góc nào, để thấy được sự vật đúng như nó là nó. Nguyên tắc để mà nh́n, để quan sát; cách nh́n đó được gọi là khế cơ.

Ở trong vũ trụ này, chúng ta có thân xác vật lư. Tôi đứng ở vị trí này th́ người khác không thể  đứng  chỗ  đó  được.  Cho nên tôi thấy cái mà người khác không  thể  thấy.  Nếu  tôi  đứng nhích qua một bên để người đó thấy được, th́ lúc ấy thời gian đă thay đổi; sự vật thay đổi liên tục, dịch chuyển theo thời gian, dịch  chuyển  theo  không  gian. Thấy  đúng  sự  thật,  đúng  với thời  gian,  không  gian  của  nó; thấy  được  sự  thật  đó,  và  nắm được sự thật đó, thấy được chân lư của nó, đó mới là khế cơ.

Kinh   Phật   được   hiểu   tùy theo  thời  đại.  Cái  thái  dương hệ, tinh hà vũ trụ kia, hợp rồi tan, tan rồi hợp. Tất cả cái này tạo thành quy luật của tồn tại, ảnh hưởng đến đời sống và địa cầu này. Cho nên, có lúc chỉ có thể  áp  dụng  được  giáo  lư  của Phật  Thích  Ca,  tồn  tại  trong khoảng  đó,  vượt  ra  th́  không c̣n ǵ nữa.

Như vậy, trong cái ḍng khế cơ, th́ cái cơ chúng ta như thế nào, điều kiện như thế nào, để hiểu kinh Kim cang?

Tuệ Sỹ
http://www.thuvienhoasen.org/tapsanphapluan56.htm

Kinh Sách Liên Quan:
Kinh Kim Cang, HT. Thích Duy Lực
Kinh Kim Cang, HT. Thích Trí Tịnh
Kinh Kim Cương Bát Nhă Ba La Mật, HT. Thích Trí Quang Dịch Giải
Kinh Kim Cương, HT. Thích Nhất Hạnh
Kim Cương Bát Nhă Ba La Mật Đa, Chân Nguyên Việt dịch
Kim Cương Kinh Giảng Nghĩa, Giang Vị Nông Cư Sĩ - Việt Dịch: Đồ Nam Lăo Nhân
Kinh Kim Quang Minh, HT. Thích Trí Quang Dịch
Kinh Kim Cang Trong Mạch Nguồn Văn Hiến của Phật Giáo Việt nam, Thích Hạnh Tuấn
Kim Cương Bát Nhă Ba La Mật Kinh Luận , Vô Trước Bồ Tát tạo Tùy Đạt Ma Cấp Đa dịch - Nguyên Huệ Việt dịch
Kim Cương Bát Nhă Ba La Mật Kinh Luận , Thiên Thân Bồ Tát tạo Nguyên Ngụy Bồ Đề Lưu Chi dịch, Nguyên Huệ Việt dịch
Kim Cương Bát Nhă Luận, Vô Trước Bồ Tát tạo Tùy Đạt Ma Cấp Đa dịch - Nguyên Huệ Việt dịch
Kim Cương Bát Nhă Ba La Mật Kinh Phá Thủ Trước Bất Hoại Giả Danh Luận, Công Đức Thi Bồ Tát tạo Đường Địa Bà Ha La đẳng dịch, Nguyên Huệ Việt dịch
Năng Đoạn Kim Cương Bát Nhă Ba La Mật Đa Kinh Luận Thích, Vô Trước Bồ Tát tạo Tụng Thế Thân Bồ Tát Thích Đường Nghĩa Tịnh dịch, Nguyên Huệ Việt dịch
Năng Đoạn Kim Cương Bát Nhă Ba La Mật Đa Kinh Luận Tụng, Vô Trước Bồ Tát tạo Đường Nghĩa Tịnh dịch, Nguyên Huệ Việt dịch
Kim Cương Tiên Luận, Thế Thân Bồ Tát tạo Kim Cương Tiên Luận Sư Thích Nguyên Ngụy Bồ Đề Lưu Chi dịch, Nguyên Huệ Việt dịch
Kim Cang Quyết Nghi, Sa môn Hám Sơn Thích Đức Thanh - Việt Dịch: Hạnh Huệ
Kinh Kim Cang Giảng Giải, HT. Thanh Từ
Kinh Kim Cang Dịch Nghĩa và Lược Giải, HT Thiện Hoa
Kinh Kim Cang Lược Giảng, Đồng Mai
 

11-27-2008 07:23:52

              [ NSLONGHOA ]

HOME GIỚI THIỆU TỔNG QUÁT HỌC TR̀NH HỘI ĐỒNG GIẢNG HUẤN THƯ VIỆN SINH VIÊN VỤ NSLONGHOA
For any questions, send Email to:  phvpghh@aol.com
Copyright © 2003. PhatHocVienPGHH. All rights reserved.
Revised: 11/29/08