Tản Mạn Về Mu Tm Hoa Sim

Trần Thị Vĩnh Tường

 

 

 Khc với nhiều bi thơ khiến nhn gian sướt mướt ướt hng tấn khăn tay rốt cuộc chỉ l chuyện mơ mng tnh i. Nhưng Mu tm hoa sim l chuyện thật, c sinh ly tử biệt của một người v vậy l bng khung của nhiều người.

 

Mu tm hoa sim ở miền Nam

Ai đ một lần nhn thấy hoa sim, khng qun hoa. N xinh v nở dễ dng. Hng dậu, triền đ, nương rẫy, bờ sng, nh ga, bến đ Tm từ Lai Chu tm qua, tm từ Kontum tm lại. Cnh hoa đơn, rất mỏng. Gi tạt ngang, hoa lung lay. Nhuỵ vng nhuỵ tm vươn ln như tc c tin.  Dưới nắng mu hoa long lanh. Hoa trong Mu tm hoa sim l hoa mua hay hoa sim, mu tm đỏ hay tm Huế, tm c hay tm hồng? Mu no cũng bing biếc đẹp. Với Hữu Loan, mu hoa trong thơ l mu của ngy xưa, nng thch mu hoa sim tm.

 

 Từ 1957, chương trnh thi văn của ban Tao Đn trnh by bi thơ nhiều lần trn đi pht thanh Saigon. Giọng Huế T Kiều Ngn u hoi, bi nhưng khng thảm, sầu nhưng khng luỵ. Thật tiếc, sau ng, khng c giọng no gần bằng.

 

C thể ở một dn tộc khc, một hon cảnh khc, một thế hệ khc, người ta khng yu bi thơ đến thế.  Năm 1954, đất nước vừa chia đi. Người Bắc di cư tưởng chỉ mang theo vi tay nải may qung. C ngờ đu, trong ấy cả thơ nhạc ca dao, cả văn ho sng Hồng. D ng lo nh qu hay thiếu nữ thnh thị, ci nết của người Bắc l quyến luyến với tất cả những g mang hơi hướng qu hương ấy.

 

Từ lịch sử v cả văn chương, k ức của người Việt, nhất l người miền Bắc - những người mang mệnh biệt ly - vẫn cn phủ đầy bng tối của chia la. Từ nữ sĩ Đon Thị Điểm:

 

Nguyệt hoa hoa nguyệt trng trng.

Trước hoa, dưới nguyệt, trong lng xiết đau

(Chinh phụ ngm)

 

đến Hn vọng phu:  

 

Qua Thin San ka ai tiễn rượu vừa tn.

Vui ca ln rồi đi tiễn binh ngoi ngn (1)

 

Chiến tranh lc no cũng ngồi chờ ở bực cửa. Trong lng chứa ba bốn năm điều tri giạt, chưa kịp hon hồn, năm 1954 lại thm su bảy mối phn ly. Từ Phạm Duy:

 

Giờ em ơi, giờ em ơi.

My trng dương cch chia(2)

 

đến Đan Thọ (thơ Đinh Hng):

 

Đn ơi nhắn dm người đi phương nao.

Nếp chinh bo biếc nh sao(3)

 

Cứ đọc Thương nhớ mười hai của Vũ Bằng th biết, khc chinh phu-chinh phụ bao giờ cũng l bản song tấu ngẩn ngơ nhất. V vậy, tuy khng biết mặt mũi hoa sim thế no, mu tm xuất hiện trong lưu bt nữ sinh. Cc c gi nhỏ mới lớn, mơ mng hoa sim ci tc Nng cười xinh xinh bn anh chồng độc đo.  Cc nng cũng khng nề h Ti ở đơn vị về, cưới nhau xong l đi. V vừa vặn thời gian ấy, khoảng 1963, chiến tranh bắt đầu khốc liệt, cc lứa đi khng c lựa chọn khc.

                              

Trong Nam,  Hoa Trắng Thi Ci Trn o Tm, hnh như Kin Giang H Huy H chỉ lm một bi ny, nhưng cũng đủ lm thế hệ nam sinh nữ sinh những năm 60 yu nhau, yu mu tm, v coi tnh yu dở dang mới l tnh yu khng dang dở :

 Em ln xe cưới về qu chồng

D cch đ ngang cch mấy sng

Vẫn nhớ bng vang thời o tm

Nn tnh thơ ủ kn trong lng

 

Khuynh hướng ny dường như vẫn rượt theo thơ nhạc st nt!

 

Giới m tuồng cải lương biết đến hoa sim qua sơn nữ Ph Ca Thanh Nga. C mặc o chẽn ci khuy bạc, ph (vy) sọc mu xanh lục, tc bới cao ci hoa sim, tay đeo vng bạc leeng keeng, lưng mang gi. C h đi mi đẹp như tri sim ca mi rệu Đi lng ăn nửa tri sim. Uống lưng bt nước đi tm người thương.  Tri sim c mu tm lịm, da trơn khng c lng như tri mua. Cả hai thứ tri khng thể no ăn vụng trong lớp, v tm ngắt cả răng lưỡi.  Tri sim nho nhỏ như tri nho. Một thi sĩ đ thử "mở" n lm đi, khng phải để ăn, chỉ để lm một cu thơ kh kỳ dị: "Ơ hay, sim tm trng con mắt (...)"!  Liz Taylor c mắt tm tự nhin, cn nng thơ nữ sinh no nghe lời xi dại cho hai tri sim vo trng con mắt, xem c ơ hay khng, biết liền.

 

Mu sim cũng nhuộm tm mục tm bạn bốn phương trong suốt gần nửa thế kỷ. Trn bo, c những lời rao lm duyn lm dng rất nghn lẻ một đm tổng hợp lỉnh kỉnh thiếu phụ c đơn, 24 tuổi đời, 15 tuổi lnh, mắt bồ cu con bay con đậu, mũi tri dừa, mi tri tim hơi mẻ, buồn nhiều hơn vui, yu nhạc tiền chiến, thch mu tm hoa sim, đang đi tm khc xương của đời mnh, nếu hợp sẽ tro qua vng lễ gio

 

Phong tro yu mu tm linh đnh đến thnh so rỗng/v nghĩa. Đến nỗi trong bi Ngn thu o tm (4) nng sụt si mc thnh giả rằng bị chng hạ một cu quyết liệt Từ khi yu anh, anh bắt xa mu tm. C thể anh sợ mu tm xui xẻo, hoặc anh đin tiết v em khng biết hoa sim ra sao, tối ngy tm tiếc sốt cả ruột gan. Dẫu vậy, mối tnh cũng khng kh, Thế thi tn giấc mơ, đủ hiểu mu tm khng ăn thua g tới chuyện tnh buồn hay chuyện tnh vui. Hoa sim khng hn gắn mối tnh của đi trẻ hay lm r rượi mối tnh của đi gi.

Nhưng với những người lnh xa nh, thơ nhạc cải lương thật sự l nương tưạ duy nhất. Trong cơn bồn chồn khng biết c cn sống st cho đến ngy về php hiếm hoi, người lnh mượn ln điệu m i gột rửa bớt ci tn nhẫn của chiến tranh.  Họ ht Người đi khu chiến thương người hậu phương. Thương mu o gởi ra sa trường(5) lm như khng phải họ đang kề cận bom mn.

Họ mường tượng cả đến điều bất hạnh nhất như trong thơ Hữu Loan Lỡ khi mnh khng về, th thương người vợ chờ, b bỏng chiều qu. Ton bi Mu tm hoa sim, hay nhất chữ lỡ ấy. Chữ lỡ xo tan mọi ranh giới trong cơn bo cuồng quay của sng đạn v tnh, v hứa hẹn những duyn tnh ở kiếp sau.  Ừ, khng về! Rồi sao! Người lnh tập rn vai, ra vẻ bất cần. Những người chinh chiến bấy lu. Nhẹ xem tnh mệnh như mu cỏ cy (Chinh phụ ngm).  Cuối cng, khi mảnh kim kh như vết cắt nghiệt ng xoy toang bức tranh rực lửa, th mu tm hoa sim l một gam mu nng thn thể ln cao rồi đỡ rất m khiến ci chết dịu dng v đỡ lẻ loi. Nếu khng như thế, t ra cũng tin như thế.

 

Hoa Sim năm 2007

Tn cuộc binh đao. Đầu ai rồi chẳng bạc. Tc Hữu Loan bạc trắng từ lu. Cuối đời, bốn phương n cần gửi vọng về ng ngn vạn hoa sim. ng khng đến nỗi bất hạnh như nh thơ Đỗ Phủ, suốt đời lm Con thuyền ngọn gi chia phi. Bạc đầu sng bạc đầu người ra đi (6). Hữu Loan đ thnh một bụi lo sim, cng với người vợ tảo tần, ng c 10 con 40 chu. Hoa sim của Hữu Loan lm trn bổn phận, đ đến lc nhn gian cho hoa yn nghỉ, như ng cũng ni Mọi chuyện đ qua.

 

Người yu hoa nn giở một trang khc cho hoa sim.

 

Theo trang Bch thảo trong thi ca của nhm Huệ Diệp Chi (7):

Tn Việt: sim

Tn Hoa: đo kim nương

Tn Anh: rose myrtle, downy myrtle, Isenberg bush

Tn Php: myrte-groseille, feijoarte-groseille, feijoa

Tn khoa học: Rhodomyrtus tomentosa Wight.

Họ: Sim (Myrtaceae) anh em con d con gi con ch con bc c tới 3000 loại khc nhau.

 

Khi gio sư Phạm Hong Hộ bước vo, mơ mng bước ra. Theo ng, c hai loại sim: Hồng Sim, hoa mu đỏ tươi, mọc ở rừng ci, thưa ở độ cao 10-1500m, l dng nhuộm đen, rửa vết lot, trị tiu chảy. Tiểu Sim, hoa trắng, phn bố từ rừng Hn Gai đến Ph Quốc, rễ, l trị đau bao tử, phụ nữ sau khi sanh. Theo tiến sĩ H. T. Ho, ở Ph Quốc gọi Hồng Sim l "Sim b", v Tiểu Sim l "Sim ng. Lạ thật, nội tn hoa sim cũng c thin vị, cho b đẹp hơn ng. Trong một bức ảnh rất hiếm c của Viện Đại học Cần Thơ (8) cho thấy mu đỏ tươi của hồng sim thật ra c sắc hồng đậm. Trong bức ảnh độc đo ny, nng hồng sim v chng tiểu sim cng mọc trn một cnh.oa tươi trn đ xm. Một loại nhị nguyn nương nhau, đẩy nhau, cho vẻ đẹp hoang sơ rất lạ.

 

 

  

Hoa mua, em ở đu?                                                                                                              

Cả cy sim v cy mua cng thuộc bộ Myrtales, cũng l bộ sim, chỉ khc họ. Một người bạn gửi cho ảnh hoa tm chụp trn dy Hong Lin Sơn, giống in hệt hoa mua bn dy Trường Sơn, d theo cậu dẫn đường người Giy, người Sapa gọi l hoa sim.

 

Rầy r thật! Thi th cy sim cho hoa sim, cy mua cho hoa mua. Gio sư Phạm Hong Hộ gọi cy mua l Mui Đa Hng, tn khoa học: Melastoma affine, họ Melastomataceae, 200 chi v 4.500 loi. Trong k ức một người bạn sơn nữ, sim v mua ở Bảo Lộc mọc chen nhau trn đồi, giữa kẽ đ, ven đường mn ra suối. Chủ nhn đồi ch (tr) để sim v mua mọc tự nhin, vừa đỡ si đất, vừa l dấu hiệu cho hay nơi no sim, mua mọc nhiều, đất ấy trồng ch rất tốt. Hoa sim, hoa mua mọc chen nhau ở cc tầng kh hậu. Từ Đng Nam qua Nhật, Trung Hoa, c, Hoa Kỳ v cả Phi chu.

 

Gần nơi ti ở, c hoa Tibouchina mu tm Huế, cũng thuộc họ mua, Melastoma. Chỉ tiếc Tibouchina khng c quả ăn thử. Định mua về trồng, ra điều lng mạn cm, tnh cờ vớ được chi tiết ny, xin ghi ngay lỡ lọt vo mắt ai xanh, hứng ch lm th nghiệm xem dược tnh của loại mua ny thế no. Lỡ may c ch cho b con mnh Tại địa phương, cả bụi Tibouchina dng lm thuốc cầm mu, hay thuốc giải độc. (The entire bush is used in local medicine to treat poisoning and to stop bleeding)

 

 

 

Nhớ ai, hoa mua b mọn!

Trong lng khoa học v văn ho Việt, cn mt bng hoa mua lạ lng lắm. ng Nguyễn Từ Chi viết Trong lng viết xm thực ấy, giữa đ nhọn v cỏ ống, cng vi cy bt hiếm hoi khc, np mnh như những khm hoa mua  (9) Bng hoa mua np mnh ấy l Jeanne Cuisinier. C cử nhn trẻ trung bỏ nước Php sau lưng, dấn thn nơi ni rừngViệt Bắc, nơi c điền d suốt 15 năm nơi cc lng bản người Mường, soạn hai bộ sch. Bộ m ng Từ Chi gọi l hoa mua b mọn v chỉ dy 140 trang, La Danse Sacre en Indochine et en Indonsia [Ma thing ở Đng Dương v Indonesia]. Bộ kia đồ sộ hơn, Les Mương, Geographie Humaine et Sociologie [Người Mường, địa l nhn văn v x hội học], Universit de Paris, 1946, dy 622 trang. Cả hai l những bộ sch đầu tin về người Mường, nửa kia của cuộc hn nhn dị chủng Lạc Long Qun với u Cơ. u Cơ, biểu hiệu l con hươu đốm sao, tin nữ trong truyền thuyết Hồng Bng, thi quốc mẫu bị bỏ qun, v sử sch v lng người khng hiểu sao chỉ nhắc đến rồng, Lạc Long Qun, m khng hề biết đến tin l ai, hạ lạc nơi no. Con hươu sao ngơ ngc một mnh dẫn đn con lắt nhắt 50 đứa đi về đu? Đồ ăn thức uống c đủ chăng ? Ni rừng c chứa mẹ con b bỏng ?  Lng vả c tựa lng sung nhớ đến lang qun họ Lạc cng 50 đứa con kia?  Lạc Long Qun c bao giờ đi tm người thương ? Chẳng lẽ ở với nhau c đến trăm con m sao lạnh lng lm vậy! Thiệt v tnh hết biết!  D lc no trưởng thượng cũng nhắc nhở nhi đồng Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra. Thiệt ngộ!

 

Chỉ mnh Jeanne l người đầu tin nhớ đến hươu sao u Cơ, sơn nữ, nh sn, cơm lam, vng bạc, nương chiều C ai cng nghing mnh thoảng nhớ tới bng hoa mua b nhỏ Jeanne Cuisinier khng no?

 

Rượu Sim

Năm 2007, sim coi bộ... tiến bộ hơn, khng than thở lỗi hẹn kiếp ny chờ nhau kiếp khc. Sim lắc lư nhảy tt vo trong rượu. Trước nay sim ở Ph Quốc mọc hoang rất v tư. Cho đến một hm, vi du khch từ Đắc Lắc ra thăm đảo mới tận tnh chỉ cho b con Ph Quốc cch đồng bo dn tộc ở Ty Nguyn đ biết lm rượu sim trị cc chứng nhức mỏi, đau khớp chống kh hậu ni rừng (10). Ci ny hay! Hơn l m một chm sim tm lịm khc than đau cả lưng.

 

Khng r rượu sim Ph Quốc uống với ly no, chn di hay chn thấp hay đong trong mắt thuyền của giai nhn (lại cứ phải c giai nhn mới uống được rượu, trời ạ!). Uống lạnh như rượu vang hay uống ấm như rượu sak? Mu rượu tm, hồng hay đỏ? C cần vĩ cầm ro rắt cho ai kia nng chn? Dẹp! Khng cần những thứ lng mạng cm xưa như tri ni ấy. Sao cũng được. Miễn c sản phẩm ngon-đẹp-rẻ v đng tiu chuẩn quốc tế, khng uổng đất, lại vẫn giữ đựơc mu sắc ni rừng.

 

Cứ mở vi trang web về rượu ở California (11) từ Nava Valley, Sonoma, Temecula đến Santa Barbara, kỹ nghệ lm rượu tới bến, đến nỗi mới năm ngoi, một chai nho đỏ, mu đẹp như mi, mi thơm như tc, vị rất dịu, khng biết uống cũng yu, gi lẻ ở Trader Joes 1.99 đ la thay v cứa cổ hng trăm đ la 1 chai như hồi mấy ng Ty qu tộc cn mặc quần thủng tứ tung.

 

Ph Quốc c nhiều mn bắt mắt khch du lịch, họ đ qu chn ngn đ thị b tng cốt sắt, to nh cao ngất xỉu che chắn ni rừng sng biển. Họ chỉ muốn tm thin nhin, hoang dại chừng no tốt chừng ấy. Ph Quốc c thể hơn cả Hawaii (12) v Bali. Ủa, đu phải hải đảo no cũng c từng ấy thứ: hoa lan, trượt sng, đua thuyền buồm, mi l, thịt rừng nướng, vỏ ốc, hạt trai, nữ trang dư (13), trầm hương/kỳ nam, rừng nguyn sinh, di tch lịch sử thời Gia Long tẩu quốc, rong ruổi xe ngựa (14) ngắm đồi sim, vũ khc Sim Ty Nguyn bn đống lửa rừng! Chắc chạy ln vng Banar kiếm Đinh Y Chương học ma, chng chỉ liền một khi. Nhớ cho sơn nữ ăn mặc in hệt người Banar nguyn thủy, hoang sơ v ngy thơ, cho cc nng o tứ thn xanh đỏ l lạc quẻ chết người. Hoa sim c thể đựoc chọn lm chữ k của đảo. Chc hoa sim Ph Quốc may mắn.

 

Sim Ty Nguyn khc hay cười

Người Ty Nguyn yu hoa cch khc. Đinh Y Chương (15) người Banar ở lng Kon Blo sng tc bi Hoa sim (Pơ kao lơ ngữm):

 

Lơ ngữm brưt pơ kao hlui rang

Bũng lang brưt pơ kao hlui keh

Pơ kao kơ đeh in ya lim hech

Pơ kao Wech in ya lim loi,

Wa phe, inh kli pơ kao yp jăm

 

Tạm dịch:

          

Tim tm ma hoa sim

Tim tm cnh hoa ma

Hoa no thấy cũng đẹp

Đọng mi trong nh mắt

Muốn hi nhưng sợ hoa cười

 

Về khoản ny, c lẽ người thiểu số Ty Nguyn dn chủ v hồn nhin hơn chng mnh hai đứa: thơ vẫn lm, rượu vẫn ủ, th vẫn săn, hoa no cũng đẹp. Để yn trn cnh cho hoa tươi mi, chớ c hi, sợ hoa cười. Yu đời v yu hoa thế l cng!

 

V hon cảnh của lịch sử, đ c một thời để yu hoa v một thời để khc. Chắc đ đến lc vẫn yu hoa, nhưng đừng khc nữa. Khc mi sợ hoa cười.

 

Thng 6/2007, California, Vĩnh-Tường

------------------------------------------------------

(1) Hn vọng phu - L Thương

(2) Tm sự gửi về đu - Phạm Duy

(3) Chiều tm nhạc Đan Thọ, thơ Đinh Hng

(4) Ngn thu o tm- nhạc Hong Trọng, lời Vĩnh Phc

(5) Chiều mưa bin giới - Nguyễn Văn Đng

(6) Đỗ Hong, Gặp nh thơ Hữu Loan ở Đồng Nai, talawas

(7) http://viet.gutenberg.free.fr/huediepchi/plantIndex2.html

Một web cng phu, định nghĩa thảo mộc. Mỗi hoa, l, rau, cy ngoi hnh ảnh, cn bất ngờ km theo thơ, tn nhạc, dn ca, ca dao, ca tr, ht đnh

(8) http://forum.ctu.edu.vn/viewtopic.php?t=2944

(9) Nguyễn Từ Chi, Gp phần nghin cứu văn ho v tộc người  phần 18: Nhn đọc Ma thing

(10)http://www.muivi.com/modules.php?op=modload&name=News&file=article&sid=3480

(11)http://www.google.com/search?hl=en&q=napa+valley+wine&btnG=Google+Search,  1.980.000 web đủ mọi thứ lỉnh kỉnh về rượu.

(12) Chợ chồm hổm của người Việt ở Hawaii: một tri thơm: 7 đ la, một tri mt khoảng 4 k l, ni thch 300 đ la, ai lỡ miệng trả gi 100, khng mua bị.. lườm.

(13) Coconut jewelry: Thi Lan, Phi Luật Tn v cc nước c dừa đều lm nữ trang từ vỏ tri dừa kh.

(14) Loại xe thổ mộ ny cng ngy cng hiếm. Biết đu đm cưới hoa sim xe ngựa khiến  Ph Quốc gạt ra khng hết những uyn ương khắp thế giới đến lm đm cưới.  Dịch vụ tổ chức đm cưới đang nở rộ ở Hawaii.
(15)
http://sokhcn.binhdinh.gov.vn/sokhcn/MagazineNewsPage.asp?TinTS_ID=44&TS_ID=8

Zang Danh/Hoa trong thơ ca dn gian của người Banar Krim/Tạp Ch Khoa Học Cng Nghệ

 

              [BANTIN]

HOME GIỚI THIỆU TỔNG QUT HỌC TRNH HỘI ỒNG GIẢNG HUẤN THƯ VIỆN SINH VIN VỤ BẢN TIN PHV
For any questions, send Email to:  phvpghh@aol.com
Copyright 2003. PhatHocVienPGHH. All rights reserved.
Revised: 08/13/07