Quả táo và quả đấm

 

Nguyễn Giang

viết cho BBCVietnamese. com

 

Khai trương Ipad

Tuần qua tập đoàn Apple cho ra mắt iPad trong đợt sản phẩm điện toán thứ tư, sau hệ điều hành Macintosh, máy nghe nhạc iPod, điện thoại vi tính iPhone, vốn đă lần lượt làm thay đổi lối sống của hàng triệu người trên toàn cầu.

Cũng trong những ngày qua, dư âm vụ Google muốn rút khỏi Trung Quốc và Hoa Kỳ lên án Bắc Kinh chặn mạng v́ lư do chính trị vẫn không dứt.
Hai việc này, cùng liên quan đến tương lai của Internet và hàng trăm triệu dân mạng, khiến tôi nghĩ đến hai thứ quả.
Đầu tiên là Quả Táo, tên của hăng Apple, mà người Trung Quốc cũng gọi là Pingguo Gongsi (công ty Táo), và bên kia là Quả Đấm.
Quả Táo t́m cách hoàn thiện, nâng cao chức năng của những thứ đă có và bằng quá tŕnh tích hợp công nghệ và dịch vụ (convergence) , cho ra ḷ những ứng dụng ai cũng thích.
Hàng của Apple nổi tiếng là đẹp, vừa toát lên vẻ hiện đại, kỹ nghệ cao, vừa tiện dụng.
Nhưng như báo The Economist ra ở Anh viết, Apple thành công nhờ triết lư tạo ra các cộng đồng người dùng, mà ta gọi là dân chơi cũng đúng, xung quanh các sản phẩm tân kỳ của họ.
Này nhé, nối mạng qua iPhone, tải nhạc qua iPod không chỉ là động tác công nghệ thuần tuư mà qua đó, bạn trở thành một thành viên của cả một cộng đồng đặc thù.
Ẩn đằng sau sức quyến rũ của iPhone hay iPad tới đây là sức mạnh của Internet.
Các nhà nghiên cứu Internet đă xác định ba đặc tính xă hội của mạng World Wide Web, thể hiện qua sự tiếp cận (access), tham dự (participation) , và mở rộng quyền lực (empowerment) .
Apple, hay bất cứ dịch vụ mạng nào, kể cả báo chí, truyền thông, đem lại cho người dùng ba thứ đó th́ sẽ có cơ hội thành công.
Hiển nhiên, trong kinh doanh thuần tuư, 'empowerment' chỉ có hàm ư cho người dùng thêm các quyền lợi, như nâng đẳng cấp khách hàng, ưu tiên mua các ứng dụng nhỏ (apps), hoặc cho họ quyền làm chủ 'không gian riêng' trên mạng.
Nhưng với các h́nh thức sự dụng mạng khác th́ cả ba tính năng nêu trên cũng là một sinh hoạt dân chủ.
Đây là chỗ triết lư Quả Táo khác hẳn với lối hành xử Quả Đấm.
V́ các nguyên tắc vận hành của mạng Internet đều hướng tới một cộng đồng mở, b́nh đẳng nên các hệ thống chính trị 'sợ mạng' tung hacker vào cản phá hoặc dùng 'người thật việc thật' đến thu máy, bắt dân mạng.
Nặng tay nhất trong nhóm Quả Đấm phải kể đến Iran nhưng nhẹ cân hơn th́ c̣n có một số chính thể khác nữa.
Nhưng họ sợ mạng không phải v́ lo việc lưu truyền thông tin, mà c̣n v́ lư do thâm sâu hơn.
Theo một nghiên cứu về nước Nga ngày nay th́ ngoài xă hội sự tin tưởng lẫn nhau giữa các công dân Nga không cao lắm v́ hệ quả của thời Liên Xô, nhưng với người trẻ dùng Internet lại khác.
Internet cho họ cơ hội giao lưu b́nh đẳng hơn, vượt qua các rào cản ngoài đời như khác biệt về tiền bạc, quyền lực, tuổi tác.
Bạn nào dùng Facebook hay giao du trong mạng chắc biết rằng các cộng đồng mạng thường có luật chơi rơ ràng, b́nh đẳng, tin tưởng nhau và cởi mở hơn ngoài đời.
Chính những thành tố dân chủ và tự do cá nhân trong tinh thần cộng đồng này khiến mọi chế độ Quả Đấm ngại mạng Internet.
Trở lại với triết lư Quả Táo.
Một lần nữa cần nhắc rằng hăng Apple đă biết điều chỉnh, sửa sai sau đợt tung một số sản phẩm kém ăn khách (Apple Newton, Mac Cube, Apple Lisa…)
V́ quan sát văn hóa mạng nhiều, chắc Apple hiểu một tính chất nữa của Internet, như Yochai Benkler viết, chính là tính tự phản xạ (self-reflective) .
Làm ǵ dở, viết ǵ sai trên mạng chỉ vài phút sau có người chỉ cho bạn biết ngay, với điều kiện bạn cởi mở, thành thật với chính ḿnh và các thành viên cộng đồng.
Tôi đoán những người ưa hành xử kiểu Quả Đấm có thể vào Internet để làm ăn, và chọc phá nhưng không tham gia các cộng đồng lành mạnh nên không nhận được những lời khuyên quư báu.
Thật tiếc cho họ không biết được vị ngọt của táo từ những t́nh bạn đó.
Bài viết thể hiện quan điểm của tác giả, hiện làm nghiên cứu về truyền thông tại Green Templeton College, Đại học Oxford. Bài này có dùng các tư liệu của Oxford Internet Institute.

 

              [ NSLONGHOA ]

HOME GIỚI THIỆU TỔNG QUÁT HỌC TR̀NH HỘI ĐỒNG GIẢNG HUẤN THƯ VIỆN SINH VIÊN VỤ NSLONGHOA
For any questions, send Email to:  phvpghh@aol.com
Copyright © 2003. PhatHocVienPGHH. All rights reserved.
Revised: 03/23/10