Phan Lạc Phúc

...Tôi được biết Nguyễn Thanh Thu do một sự t́nh cờ, rất t́nh cờ. Dạo ấy đâu vào khoảng 1960-1961, tôi đang làm việc tại một ngôi trường quân đội gần bệnh viện Đồn Đất - Sài G̣n.

Bạn đồng sự của tôi là Tạ Tỵ, một họa sĩ tên tuổi. Năm ấy có một cuộc triển lăm rất lớn và Tạ Tỵ là tổng thư kư ban tổ chức, cùng một lúc là ban giám khảo. Triển lăm xong rồi th́ tranh, tượng được đem về tạm xếp tại một pḥng lớn của ngôi trường chờ được trả về cho các họa sĩ, điêu khắc gia tham dự. Do vậy sau những giờ làm việc mệt nhọc hoặc trong những lúc tâm hồn trống vắng, tôi thường đi vào pḥng triển lăm, lân la xem các tranh, tượng, làm môt cuộc "rong chơi nghệ thuật" một ḿnh. Trong cái vắng lặng tuyệt đối của căn pḥng rộng răi, trước sự sắp xếp bừa băi "như cuộc đời", các tranh, tượng lúc đó lại có khả năng "tṛ chuyện" với ḿnh nếu "băng tần" của ḿnh tiếp thu được những thông điệp âm thầm ấy.
Tôi c̣n nhớ tôi thường đứng rất lâu trước một pho tượng thạch cao nhỏ, chỉ cao chừng 60cm, mang tên "Ngày về". Ngày về vinh quang, ngày về chiến thắng của người lính chiến. Người lính chiến được cách điệu (stylisé) cao vượt lên (cao hơn con người thường lệ), mắt không nh́n vào ṿng hoa chiến thắng treo trên cổ mà ngửa mặt lên trời, nét mặt suy tư. Tay anh ôm lấy một thiếu nữ, có thể là người yêu, có thể là người vợ. Người thiếu nữ nép rất sát vào người lính chiến như một niềm son sắt, như một sự không dời, mắt cúi xuống ṿng hoa chiến thắng mà nhỏ lệ. Giọt lệ bằng thạch cao mà long lanh, trong suốt trên cánh hoa chiến thắng. Bức tượng nhỏ nhưng làm tôi suy nghĩ rất nhiều. Chiến thằng dù vinh quang đến đâu nhưng đằng sau chiến thắng có bao nhiêu ḍng lệ chảy. Người lính chiến kia ngày về chiến thắng mà ngửa mặt lên trời, nét mặt đăm chiêu. Phải chăng anh muốn hỏi rằng ở một khía cạnh sâu xa nhất, chiến tranh nào cũng là một sự "chẳng đặng đừng", một nỗi đam mê vô ích. Bức tượng Ngày Về ấy được giải nh́ và người nghệ sĩ điêu khắc bức tượng ấy là Nguyễn Thanh Thu. Tôi có hỏi Tạ Tỵ xem Nguyễn Thanh Thu là ai? "Một người anh em trẻ mới tốt nghiệp Mỹ thuật bây giờ đang dạy hội họa ở trường Vơ Trường Toản", Tạ Tỵ trả lời.
Năm 1962 tôi có may mắn đứng trong ban tổ chức dựng tượng đức Trần Hưng Đạo ở bến Bạch Đằng. Tôi nghĩ ngay đến nhà điêu khắc trẻ Nguyễn Thanh Thu. Theo lời chỉ dẫn của Tạ Tỵ, tôi đánh xe đi t́m xưởng điêu khắc của nhà nghệ sĩ ở đường Hoàng Hoa Thám bên Gia Định. Xe đi tuốt măi về phía trong "bao giờ thấy một vườn ổi có nhiều tượng bày la liệt ở ngoài vườn ấy là nhà hắn". Lời chỉ đường, chỉ nhà của Tạ Tỵ quả nhiên là đúng. Giữa một vườn ổi cỏ mọc um tùm, những bức tượng, cái th́ đă xong, cái th́ đang làm dở, tượng cụt đầu, cụt tay nằm xếp lớp. Một mái nhà cũ nằm giữa vườn, một chiếc xe traction avant xập xệ. Một nhà nặn tượng áo blouse trắng lem nhem bùn đất, tóc dài kiểu Trần Văn Trạch, mặt mũi "bất cần đời". Đó là Nguyễn Thanh Thu. Năm ấy Nguyễn Thanh Thu c̣n trẻ, chừng 26, 27 là cùng. Có lẽ ngoài nặn tượng, Nguyễn Thanh Thu không cần điều ǵ khác. Buổi sơ kiến mà Nguyễn Thanh Thu đi ra vườn, lặt vội mấy trái ổi xanh, đặt vào một cái đĩa lem nhem mà "mời, mời, ổi vườn nhà ăn được lắm". C̣n về việc dựng tượng đức Trần Hưng Đạo, tôi đă cùng Nguyễn Thanh Thu đi trên chiếc traction avant xập xệ đến thăm nơi dự định đặt tượng đức thánh Trần. Nguyễn Thanh Thu cho rằng chỗ bến Bạch Đằng không xứng. Phải dựng tượng ở chỗ doi đất giữa sông bên Khánh Hội mới thích nghi với tầm vóc lịch sử của người. Nhưng phần đất ấy lại thuộc về Cảng Sài G̣n nên không sao giải quyết được..
Đầu thập niên 60 Nguyễn Thanh Thu c̣n ít người biết đến nhưng đầu 70 th́ Nguyễn Thanh Thu đă là một nhà điêu khắc lừng danh. Tôi không lấy làm lạ v́ đó chỉ là sự công nhận một tài năng đă chín. Ông đă đoạt nhiều huy chương, nhiều giải thưởng. Nhưng huy chương quí trọng nhất, giải thưởng giá trị nhất là bức tượng Thương Tiếc của ông dựng bên ngoài nghĩa trang Quân đội Biên Ḥa. Bức tượng được dựng đầu những năm 70 khi cuộc chiến VN đang hồi khốc liệt. Cổng nghĩa trang là một khúc quanh. Đến khúc quanh này người đi xe cũng như khách bộ hành thấy đột khởi trên nền xanh thẫm của cây lá bên đường, tượng một anh lính chiến đang ngồi nghỉ.
Anh ngồi đó một ḿnh, sau lưng là bao nhiêu người đă chết. Chiếc mũ sắt lỏng giây quai, súng nằm nghiêng bên ḿnh, dáng vẻ ngậm ngùi, mắt ngó mông về khoảng không trước mặt. Anh đang tiếc thương ai? Tiếc thương bao nhiêu đồng đội vừa nằm xuống, những dăy mộ chí dài dằng dặc sau lưng anh biết bao giờ chấm dứt, hay anh đang tiếc thương cho sức xuân xanh của dân tộc đang chết dần đi trong cuộc chiến này. “Pho tượng như có mang chứa linh hồn những người lính chết khắp nơi trên đất nước" cho nên thiêng lắm. Người ta đồn rằng có những lúc trời chạng vạng âm u, âm dương hỗn hợp, người lính từ trên cao đi xuống, ngồi bên vệ đường. Hoặc những lúc đêm khuya trăng lạnh, có tiếng hát thê lương từ pho tượng bay đi. Pho tượng đă bước vào huyền thoại, đi vào niềm tiếc thương muôn thủa của con người.
Sau 30 tháng 4-1975 khi Cộng sản tràn ngập miền Nam, một trong những việc đầu tiên của họ là xô ngă bức tượng Thương Tiếc ở nghĩa trang QĐ.
Người Mác Xít, Lê Nin Nít ra lệnh không được tiếc thương, không được nhớ về quá khứ. Tượng Thương Tiếc đă đổ, bây giờ tượng cũng như người khai sinh ra nó không biết lưu lạc phương nào? Nhưng tôi chắc chắn rằng niềm tiếc thương những người đồng đội của chúng ta đă ngă trên chiến địa, bảo vệ cho tự do và nhân phẩm vẫn càng ngày càng sáng măi trong tâm thức miền Nam.
Phan Lạc Phúc

 

              [BANTIN]

HOME GIỚI THIỆU TỔNG QUÁT HỌC TR̀NH HỘI ĐỒNG GIẢNG HUẤN THƯ VIỆN SINH VIÊN VỤ BẢN TIN PHV
For any questions, send Email to:  phvpghh@aol.com
Copyright © 2003. PhatHocVienPGHH. All rights reserved.
Revised: 02/05/07