TẾT…

NHỮNG H̀NH ẢNH XƯA QUA VẦN THƠ CŨ
Lệ Hằng

 

 

Thời xưa, trước khi người Pháp đánh chiếm nước ta, mỗi năm gần Tết, nhà vua ở Huế ban lịch mới cho các tỉnh để dân theo đó làm ăn, sinh sống v́ ngày tháng, núi sông, cây cỏ… tất cả đều là của vua.
 

Mấy ngày Tết, nhà nhà, từ quan chí dân, đua nhau chưng dọn làm đẹp hơn mọi ngày. Nhà nghèo dùng tranh gà, tranh gia súc để trang hoàng, và đốt pháo chuột, loại pháo rẽ tiền nhất.
 

Nhưng khi đất nước mất chủ quyền, ngày tháng vua ban c̣n có giá trị ǵ không? Người dân có thật sự mừng Xuân hay chỉ “vui là vui gượng kẻo mà?”


 

XUÂN THẾ RU MÀ

 

Trần Tế Xương
(1871–1907)

Xuân từ trong Huế mới ban ra
Xuân chẳng riêng ai khắp mọi nhà
Đ́ đẹt ngoài sân tràng pháo chuột
Trang hoàng trên vách bức tranh gà.

Chí cha chí chát đua giày dép
Đen thủi đen thui cũng lượt là
Ướm hỏi những ai nơi cố quận
Rằng Xuân, Xuân vẫn thế ru mà?


 

Theo phong tục tập quán, người ta chúc nhau trong mấy ngày Tết mọi sự thật tốt lành trong năm mới, bằng trăm bằng ngàn lần năm cũ. Chẳng ai bằng ḷng với hiện tại. Người nghèo muốn khá hơn là điều dễ hiểu, nhưng người càng giàu th́ luôn mong muốn giàu hơn. Nếu những lời chúc tụng… phú quư, giàu sang, hạnh phúc, sống lâu…, nếu những ước nguyện của mọi người đều thành hiện thực th́ trái đất đă biến thành quả cam khô héo từ lâu v́ đất ít, người đông, tài nguyên cạn hết. Bạn bè cả năm không gặp, không dịp chuyện tṛ, nhưng cứ đầu năm lại chúc nhau qua cánh thiệp Tết đậm đà t́nh thương nhớ…
 

CHÚC TẾT

 

Trần Tế Xương
(1871–1907)

Lẳng lặng mà nghe nó chúc nhau:
Chúc nhau trăm tuổi bạc đầu râu.
Phen này ông quyết đi buôn cối
Thiên hạ bao nhiêu đứa giă trầu.
Lẳng lặng mà nghe nó chúc giàu:
Trăm, ngh́n, vạn mớ để vào đâu ?
Phen này ắt hẳn gà ăn bạc
Đồng rụng, đồng rơi, lọ phải cầu.
Lẳng lặng mà nghe nó chúc sang:
Đứa th́ mua tước; đứa mua quan.
Phen này ông quyết đi buôn lọng,
Vừa bán vừa la cũng đắt hàng.
Lẳng lặng mà nghe nó chúc con:
Sinh năm đẻ bẩy được vuông tṛn.
Phố phường chật hẹp người đông đúc.
Bồng bế nhau lên nó ở non.
Bắt chước ai ta chúc mấy lời:
Chúc cho khắp hết ở trong đời,
Vua, quan, sĩ, thứ, người muôn nước,
Sao được cho ra cái giống người .


 

Sau khi người Pháp thiết lập xong chế độ thuộc địa ở Việt Nam, ảnh hưởng văn hóa, giáo dục Pháp càng ngày càng lan rộng, bành trướng th́ nền giáo dục cổ truyền thời xưa qua h́nh ảnh “các ông đồ nho” cũng dần dần biến mất v́
 


Nào có ra ǵ cái chữ nho
Ông Nghè, ông Cống cũng nằm co
Sao bằng đi học làm ông Phán
Tối rượu sâm banh, sáng sữa ḅ.


(Trần Tế Xương, “Chữ Nho” )


 

Vũ Đ́nh Liên đă diễn tả cảnh chợ chiều của cái học theo xưa qua bài thơ “Ông Đồ” dưới đây.
 

ÔNG ĐỒ

 

Vũ Đ́nh Liên
(1913– 1945)

Mỗi năm hoa đào nở
Lại thấy ông đồ già
Bày mực tàu giấy đỏ
Bên phố đông người qua.

Bao nhiêu người thuê viết
Tấm tắc ngợi khen tài
“Hoa tay thảo những nét
Như phượng múa rồng bay!”

Nhưng mỗi năm mỗi vắng
Người thuê viết nay đâu?
Giấy đỏ buồn không thắm
Mực đọng trong nghiên sầu…

Ông đồ vẫn ngồi đấy
Qua đường không ai hay
Lá vàng rơi trên giấy
Ngoài trời mưa bụi bay.

Năm nay đào lại nở
Không thây ông đồ xưa
Những người muôn năm cũ
Hồn ở đâu bây giờ?


 

Mồng Một Tết là ngày quan trọng nhất trong năm. Ngày này quyết định vận rủi may cho cả năm. Cho nên người ta kiên cử nhiều thứ như không quét nhà, không nói càng, nói dở… và nhờ người “phúc đức” đến “xông nhà” để lấy hên. Trong nhà th́ bàn thờ tổ tiên được chưng dọn, đèn nhang cúng bái, chúc tụng, ĺ x́… Trần Trung Phương diễn tả những sinh hoạt tiêu biểu của gia đ́nh Việt Nam xưa trong “Sáng Mồng Một.”
 

SÁNG MỒNG MỘT

 

Trần Trung Phương
(1913–1943)

Tiếng pháo nổ, rồi từng tràng pháo nổ,
Trên bàn thờ mâm cỗ đă bày xong.
Mẹ tôi đang châm dở nén hương ṿng,
Và xếp lại trái hồng mâm ngũ quả.

Anh tôi cắt khoanh gị đang bóc lá,
Chị tôi bưng dĩa cá để lên mâm.
Ông tôi ngồi im lặng nghĩ trầm ngâm,
Ngài sẽ đọc th́ thầm câu đối Tết.

Một ông khách trông tươi cười hớn hở,
Bước vào nhà mừng rở mở phong bao.
Làm cả nhà tấp nập chạy xôn xao,
Chúc năm mới ồn ào không ngớt tiếng.


 

Sau 30 năm đất nước đắm ch́m trong khói lửa chiến tranh, và hơn 30 năm sống dưới chế độ cộng sản, mọi giá trị truyền thống bị hũy hoại có kế hoạch, Tết Xuân có c̣n thật sự mang lại niềm vui cho tất cả mọi người con dân đất Việt hay chỉ cho giai cấp cầm quyền thống trị và những con buôn biết chui ḷn, theo thời, làm giàu bằng bất cứ cách nào:



Chí cha chí chát đua giày dép
Đen thủi đen thui cũng lượt là
Ướm hỏi những ai nơi cố quốc
Rằng Xuân, Xuân vẫn thế ru mà?

Lệ Hằng

              [BANTIN]

HOME GIỚI THIỆU TỔNG QUÁT HỌC TR̀NH HỘI ĐỒNG GIẢNG HUẤN THƯ VIỆN SINH VIÊN VỤ BẢN TIN PHV
For any questions, send Email to:  phvpghh@aol.com
Copyright © 2003. PhatHocVienPGHH. All rights reserved.
Revised: 02/07/07